ISO standardi na tenderima i u javnim nabavkama

Tender i javna nabavka su isti postupak. „Javna nabavka“ je zvaničan termin iz Zakona o javnim nabavkama Crne Gore i pod tim imenom se postupak objavljuje na Portalu javnih nabavki, dok se u svakodnevnom govoru — i u samim ponudama — isti postupak zove tender. Na ovoj stranici oba termina koristimo naizmjenično: sve što ovdje piše za tender jednako važi i za javnu nabavku.

Naručioci u javnim nabavkama ISO sertifikate koriste kao objektivan dokaz da ponuđač ima uređen sistem: kvaliteta (ISO 9001), zaštite životne sredine (ISO 14001), bezbjednosti na radu (ISO 45001), bezbjednosti informacija (ISO 27001) i drugih oblasti. Umjesto da svaki naručilac sam provjerava ponuđače, oslanja se na provjeru nezavisne akreditovane sertifikacione kuće.

Za ponuđače to znači dvoje: bez traženog sertifikata ponuda često pada na formalnim uslovima, a sa neispravnim (istekao, neakreditovan, pogrešan obim) rizikuje se odbijanje ili žalba konkurencije.

Oznaka MEST EN ISO 9001 nije drugi standard u odnosu na ISO 9001 — MEST označava crnogorsko nacionalno preuzimanje, a EN evropsko usvajanje istog međunarodnog standarda. Sadržinski zahtjevi su identični.

Godine u oznakama se ne moraju poklapati: ISO 9001:2015 i MEST EN ISO 9001:2016 mogu predstavljati isti standard — 2015. je godina međunarodnog izdanja, a 2016. godina nacionalnog preuzimanja ili objavljivanja. Ista logika važi za ISO 14001, ISO 45001, ISO/IEC 27001, ISO 22301, ISO/IEC 20000-1, ISO/IEC 27701, ISO/IEC 42001 i druge standarde.

U tenderu, odnosno u postupku javne nabavke, zato je ključno tražiti (i nuditi) aktuelnu verziju standarda i važeći akreditovani sertifikat, a ne se vezivati za razliku u godinama nacionalne oznake — tako se izbjegavaju zabune, odbijanja ponuda i žalbe.

Dodatno: uvijek provjerite da li je sertifikaciona kuća akreditovana baš za taj standard i oblast (obim) djelatnosti. Sertifikat kuće bez odgovarajuće akreditacije naručilac može odbiti, a provjera je javna — kroz registre akreditacionih tijela.

Akreditovani sertifikat iz bilo koje zemlje važi i u Crnoj Gori. Zakon o javnim nabavkama propisuje da se dokazi akreditovanih sertifikacionih tijela stranih država priznaju — naručilac zato ne smije odbiti ponudu samo zato što sertifikat nije izdat u Crnoj Gori ili ne nosi oznaku MEST. Uslov je da je sertifikaciona kuća akreditovana za taj standard i oblast kod akreditacionog tijela koje je potpisnik međunarodnog sporazuma o priznavanju (EA MLA, odnosno IAF MLA — od 2026. Global Accreditation Cooperation), što se provjerava u javnom registru tog tijela. Akreditaciono tijelo Crne Gore (ATCG) potpisnik je EA MLA od 2023. godine za laboratorije, inspekciju i sertifikaciju proizvoda, a Crna Gora je na putu ka članstvu u EU.

Najviše nesporazuma pravi nacionalni prefiks u oznaci: isti standard u svakoj zemlji nosi svoju oznaku, pa ponuđač iz Srbije, BiH ili Hrvatske donosi sertifikat koji „ne izgleda isto“ — iako jeste isti standard. Zato preporučujemo da se u tenderskoj dokumentaciji, odnosno u dokumentaciji o javnoj nabavci, uvijek navodi međunarodna oznaka — ISO 9001, ISO 14001, ISO/IEC 27001 — jer nju razumiju svi ponuđači bez obzira odakle dolaze i nikome ne treba dokazivati da su MEST, SRPS ili BAS „isto to“. Zvanične oznake po nacionalnim institutima:

Oznake su namjerno prikazane bez godine izdanja: godina u nacionalnoj oznaci je godina nacionalnog preuzimanja, a ne godina ISO izdanja, pa se razlikuje od zemlje do zemlje. MEST EN ISO 9001:2016, SRPS ISO 9001:2015 i BAS EN ISO 9001:2015 jesu jedan te isti standard — ISO 9001:2015. Isto važi i za ISO/IEC 27001:2022, koji je u Crnoj Gori preuzet kao MEST ISO/IEC 27001:2023. Tačnu oznaku i godinu preuzimanja uvijek možete provjeriti u katalogu nacionalnog instituta.

Na svakoj našoj stranici o pojedinačnom standardu navedene su obje oznake — međunarodna i crnogorska — pa možete brzo provjeriti koja odgovara kojoj: pregled svih standarda.