ISO стандарди на тендери

На тендерите договорните органи ги користат ISO сертификатите како објективен доказ дека понудувачот има уреден систем: за квалитет (ISO 9001), заштита на животната средина (ISO 14001), безбедност и здравје при работа (ISO 45001), безбедност на информациите (ISO 27001) и други области. Наместо секој договорен орган сам да ги проверува понудувачите, тој се потпира на проверката од независно акредитирано сертификационо тело.

За понудувачите тоа значи две работи: без бараниот сертификат понудата често паѓа на формалните услови, а со неисправен сертификат (истечен, неакредитиран, со погрешен опсег) се ризикува одбивање или жалба од конкуренцијата.

Ознаката МКС EN ISO 9001 не е различен стандард од ISO 9001 — МКС означува национално преземање во Северна Македонија (Институт за стандардизација на Република Северна Македонија — ИСРСМ), а EN европско преземање, без промена на ниту едно барање. Во други земји истиот стандард носи друг префикс: SRPS ISO во Србија, MEST EN ISO во Црна Гора, BAS EN ISO во БиХ, HRN EN ISO во Хрватска. Содржинските барања се идентични.

Годините во ознаките не мора да се совпаѓаат: ISO/IEC 27001:2022 и МКС EN ISO/IEC 27001:2023 се ист стандард — 2022 е годината на меѓународното издание, а 2023 годината на европското, односно националното преземање. Така е и со ISO 45001:2018 и МКС EN ISO 45001:2023, а истата логика важи и за ISO 9001, ISO 14001, ISO 22301, ISO/IEC 20000-1, ISO/IEC 27701, ISO/IEC 42001 и другите стандарди.

Затоа на тендерите клучно е да се бара (и нуди) актуелната верзија на стандардот и важечки акредитиран сертификат, а не да се врзува за разликата во годините на националната ознака — така се избегнуваат забуни, одбиени понуди и жалби.

Дополнително: секогаш проверете дали сертификационото тело е акредитирано токму за тој стандард и област (опсег) на дејност. Сертификат од тело без соодветна акредитација договорниот орган може да го одбие, а проверката е јавна — преку регистрите на акредитационите тела.

Сертификатот не мора да биде издаден во Северна Македонија. Според Законот за јавните набавки (чл. 93 и 94), договорниот орган упатува на системи засновани на европски или меѓународни стандарди (за животната средина и на EMAS) и, според принципот на заемно признавање, ги прифаќа еквивалентните сертификати издадени од тела основани во земјите членки на Европската Унија; прифаќа и други еквивалентни докази ако економскиот оператор без своја вина не можел да го прибави сертификатот во рокот. Затоа понудата не треба да падне само поради тоа што сертификатот не ја носи ознаката МКС. Клучно е сертификационото тело да биде акредитирано за тој стандард и област кај акредитационо тело што е потписник на меѓународниот договор за признавање (EA MLA, односно IAF MLA — од 2026 година Global Accreditation Cooperation), што се проверува во јавниот регистар на тоа тело. Важи и обратно: Институтот за акредитација на Република Северна Македонија (ИАРСМ) е потписник на EA MLA, а од 2019 година и на IAF MLA за сертификација на системи за управување со квалитет (ISO 9001) и со животната средина (ISO 14001), од 2020 година и за ISO 45001, па сертификатите за тие стандарди издадени под акредитација на ИАРСМ се признаваат и надвор од Северна Македонија. Потобласти за ISO 22000 и ISO/IEC 27001 не се опфатени со IAF MLA на ИАРСМ. Северна Македонија е земја-кандидат за членство во ЕУ од 2005 година.

Најмногу недоразбирања прави националниот префикс во ознаката: истиот стандард во секоја земја носи своја ознака, па понудувач од Србија, Црна Гора или БиХ доставува сертификат што „не изгледа исто“ — иако станува збор за истиот стандард. Затоа препорачуваме во тендерската документација секогаш да се наведува меѓународната ознака — ISO 9001, ISO 14001, ISO/IEC 27001 — бидејќи неа ја разбираат сите понудувачи, без оглед од каде доаѓаат, и никому не треба да му се докажува дека МКС, SRPS или MEST се „истото“. Официјални ознаки според националните институти:

Ознаките намерно се прикажани без година на издавање: годината во националната ознака е годината на националното преземање, а не годината на ISO изданието, па се разликува од земја до земја. МКС EN ISO 9001:2015, MEST EN ISO 9001:2016 и BAS EN ISO 9001:2015 се еден ист стандард — ISO 9001:2015. Актуелниот ISO/IEC 27001:2022 во Северна Македонија ја носи ознаката МКС EN ISO/IEC 27001:2023. Точната ознака и годината на преземање секогаш може да ги проверите во каталогот на националниот институт.

На секоја наша страница за поединечен стандард се наведени двете ознаки — меѓународната и националната — па брзо може да проверите која на која ѝ одговара: преглед на сите стандарди.